Kıbrıs Tarihi

KıbrısTarihi

Kıbrıs adası, çeşitli doğal zenginlikleri, güzellikleri ve özelliklerinden dolayı tarihin akışı içinde birçok farklı isimle anılmıştır. Toplamı 128 olan bu isimlerin bazıları şunlardır:

Eski Mısır ve Hititler: Alashia, Asi
İbraniler: Kittim, Hittim Asurlular: Yadnana, Ya Fenikeliler: Hettim

Kıbrıs’ın ‘Cyrpus’ ismini adanın esas zenginlik kaynağı ve latincesi ‘Cyprum’ olan bakırdan aldığı varsayılır.Yine Kıbrıs isminin, adanın kendine has Kına çiçeğinden geldiği de varsayılmaktadır. Kıbrıs, Akdeniz’de Sicilya ve Sardinya’dan sonra üçüncü büyük adadır.Yapılan arkeolojik kazılarda Kıbrıs’ta insan yaşamına ait ilk izler Yontma Taş Çağına (Paleolitik Çağ, MÖ 10000-MÖ 8500) aittir.

Kıbrıs Doğu Akdenize ve buradan geçen ticaret yollarına hakim bir noktadadır. Bundan dolayıdır ki Akdeniz’e hakim olan devlet, Kıbrıs’ı da ele geçirmeye çalışmış; sonuç olarak da Ada, tarihi devirlerde sık sık istilalara uğramıştır.

MÖ 1450- 1320 yılları arasında Kıbrıs’ta Mısır egemenliği hüküm sürmüştür. Mısırlıların esas amacı Kıbrıs’ı siyasi bakımdan ele geçirmek olduğundan, uygarlık adına büyük etkileri olmamıştır.

Mısırlılar ve Hititler arasındaki rekabet Hititlilerin bir süre Kıbrıs’ı Mısır’dan almalarına neden olmuş (MÖ 1320-1200) fakat Hititliler adayı çok kısa himayelerinde tutabilmişlerdir. Ada’ya tekrar egemen olan Mısırlılardan (MÖ1200- 1000) sonra Kıbrıs’ın yönetimi Aka ve Dor Kolonilerine geçmiştir. Salamis, Soli, Baf, Marion, Curium bu döneme aittir.

Suriye ve Lübnan kıyılarında yaşamış bir uygarlık olan Fenikeliler de MÖ 970 yılından itibaren Kıbrıs’a hakim olmuş ve burada Kitium, Amathus, Lapithos, Tamassus ve İdalion koloni şehirlerini kurmuşlardır.

MÖ 709-612 yılları arasında Kıbrıs’a Mezopotamya kökenli Asurlular hakim olmuşlardır. Asurlulardan sonra tekrar Mısırlılar (MÖ 568-525); Mısırlılardan sonra ise Persler (MÖ 525- 322) Kıbrıs’a hakim olmuşlardır. Pers egemenliğine Büyük İskender son vererek Ada’da kendi egemenliğini kurmuştur. Büyük İskender’in ölümünden sonra Kıbrıs Mısır’a hakim olan Ptolemelerin yönetimine girmiştir. Yaklaşık 300 yıl süren Ptoleme egemenliğine Romalılar son vermişlerdi r. (MÖ 58- 395)

Romalılar döneminde Kıbrıs’ta Hıristiyanlık yayılmış; Kıbrıs, Hıristiyan bir vali ile yönetilen ilk ülke olmuştur. Roma İmparatorluğu’nun 395 yılında ikiye ayrılmasından sonra Kıbrıs Doğu Roma (Bizans) egemenliğine girmiştir. (MS 395- 1191) Bu dönemde adada Ortodoks Kilisesi kurulmuş; Rumca resmi dil kabul edilmiştir. Bizans döneminde Müslümanlar, Kıbrıs’a 24 sefer düzenlemişlerdi r. Bu seferler, Hz. Osman döneminde Muaviye komutasında yapılmıştır. Muaviye komutasında gerçekleşen seferlerden birine Hz. Muhammed’in süt halası Ümmü Haram da katılmış, Larnaka yakınlarında şehit düşmüştür. Daha sonra Osmanlılar tarafından onun şehit düştüğü yere türbe , cami ve tekke yapılmıştır. “Hala Sultan Türbesi ve Tekkesi” olarak anılan bu yer günümüzde Müslümanların önemliziyaret yerlerinden biridir.

  1. HaçlıSeferi sırasında İngiltere Kralı 1. Richard (Arslan Yürekli Richard) Kıbrıs’a egemen olmuştur. (1191-1192) 1. Richard Kıbns’ı önce Templer Şövalyelerine daha sonra da Lüzinyanlar’a satmıştır. (1192- 1489) Lüzinyanlar döneminde Kıbrıs’ta Katolik Kilisesi kurulmuş ayrıca yine bu dönemde Kıbrıs’ta sanat çok ilerlemiştir. Ortaçağ’ın en güzel yapıtları St. Sophia Katedrali, (bugünkü Selimiye Camisi) St. Nicolas Katedrali (bugünkü Lala Mustafa Paşa Camisi), Bellapais Manastırı, St. Hilarion, Kantara, Bufavento, Girne, Limasol Kaleleri hep bu dönemde inşa edilmiştir.

Lüzinyanlardan sonra Kıbrıs Venedi k egemenliğine (1489- 1571) girmiştir. Venedikliler her yıl Kıbns için Memlük Devletine vergi vermekteydi. Bu Yavuz Sultan Selim’in 151?’de Memlük Devletine son vermesiyle Venedik, vergiyi Osmanlı İmparatorluğu’na vermeye başlamış ve bu olay sonucunda Kıbrıs; hukuken Osmanlı İmparatorluğu’na bağlanmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu 1571 yılında il. Selim döneminde Kıbrıs’ı fethederek Akdenizdeki egemenliğini pekiştirmiştir. 1878 yılına kadar Kıbns’a hakim olan Osmanlılar buraya Anadolu’dan Türk nüfusu getirerek Adayı şenlendirmiştir. Osmanlılar Kıbrıs’ta cami, medrese, han, hamam, tekke, çeşme gibi eserler yaparak Türk kültürünün yerleşmesi ni sağlamışlardır. Bunlara örnek olarak, Büyük Han, Mevlevi Tekkesi, Arapahmet Camisi, Kumarcılar Hanı gösterilebilir.

1877-1878 Osmanlı- Rus Savaşı sonrasında yenilgiye uğrayan Osmanlı Devleti, Rusya ile Ayastefanos Antlaşmasını imzalamıştır. Bu antlaşma ile Rusya Akdeniz’e inme imkanını elde etmiştir. Uzak Doğu Sömürge yolu tehlikeye düşen İngiltere, Osmanlı Devleti’ne Kıbrıs Adası’na karşılık ittifak teklif etmiştir. Osmanlı Devleti 1878 yılında Kıbrıs’ı İngiltere’ye kiralamış ve böylece Kıbrıs’ta 1960 yılına kadar sürecek İngiliz egemenliğini başlatmıştır. İngiltere, 1. Dünya Savaşı sırasında Kıbrıs’ı ilhak etmiş (1914), Türkiye Cumhuriyeti de 1923 Lozan Barış Antlaşması’yla Kıbrıs’ın bir İngiliz toprağı olduğunu kabul etmiştir.

1959 yılında Zürih ve Londra’da yapılan görüşmelerde Kıbrıs’ta bağımsız bir Cumhuriyetin kurulması kararlaştınlmıştır. 16 Ağustos 1960’da Kıbns’ta Türk ve Rum eşit ortaklığına dayanan bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti ilan edilmiştir. Aynı gün Garanti ve Askeri ittifak Antlaşmaları imzalanmış; Türkiye, Yunanistan ve İngiltere Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Garantör Devletleri olmuşlardır. Askeri İttifak Antlaşmasına göre, Dikelya ve Ağrotur bölgeleri İngiltere’ye askeri üs olarak verilmiştir. Yine bu anlaşmaya göre Ada’a Türkiye’ye 650 ve Yunanistan’a 950 kişilik asker bulundurma hakkı tanınmıştır.

Kıbns Cumhuriyetindeki ortaklık 1963 yılında, çarpışmaların başlamasıyla sona ermiştir. Kıbns Türkleri 1963’ten sonra sırasıyla Genel Komite (1963-1967), Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi (1967-1974), Kıbrıs Türk Otonom Yönetimi (1974- 1975) isimleriyle farklı siyasi yönetimler kurmuşlardır.

15 Temmuz 1974’te Yunanistan’ın Kıbrıs’ta başlattığı askeri darbenin ardından Türkiye 20 Temmuz 1974’te Garanti Antlaşması’ndan doğan hakkını kullanarak Barış Harekatı’nı gerçekleştirmiştir. Barış Harekatı’nın sonrasında KıbrıslıTürkler Ada’nın kuzeyinde, Rumlar ise güneyinde yaşamaya başlamışlardır.

13 Şubat 1975’te KıbrıslıTürkler Kıbrıs Türk Federe Devleti’ni kurmuş, 15 Kasım 1983’te de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni ilan etmişlerdir.

23 Nisan 2003’te KKTC ile GKRY arasındaki sınır kapıları açılarak, karşılıklı geçişler başlamıştır Kıbrıs sorununa çözüm bulabilmek için 1968’de Beyrut’ta Rauf Raif Denktaş ile Glafkos Klerides arasında başlayan ve belirli aralıklarla devam eden görüşmeler, günümüzde KKTC Cumhurbaşkanı Dr. Derviş Eroğlu ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi başkanı Dimitris Hristofyas arasında , Birleşmiş Milletler gözetiminde yapılmaktadır. Bu görüşmelerin en önemlisi 2004 yılında iki halkın referandumuna sunulan dönemin BM Genel Sekreteri nin adıyla anılan ‘Annan Planı’dır. Referandum sonucu; Türk tarafı % 65 evet, Rum tarafı % 76 hayır şeklinde olduğunda, bu plan hayata geçirilmemiştir.

Kıbrıs TarihiFooter